Güldem Atabay: Nebati’yi “Bayrak inmeyecek, ezan susmayacak”a sığındıran son

Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, son yurtdışı yatırımcı gezisinden bu yana çabucak her gün yeni bir açıklama ile karşımızda. Açıklamalarında kendine has üslubuyla Yeni İktisat Modeli’ni (YEM) savunmaya devam ederken, savrulmakta olan Türkiye iktisadında gidişatın denetim altında olduğu izlenimi de vermeye çalışıyor.

Bakan olarak çıktığı birinci TV programında YEM ile başaracaklarına gözlerindeki ışıltıya bakarak inanmamızı isteyen Nebati, dün prestijiyle YEM ile işleri nasıl içinden çıkılmaz bir evreye getirdiğinin itirafını yapmış durumda. Bakan’ın kelamları tanıdık:

“…Canınızı sıkmayın, üzülmeyin. Bayrak yere inmeyecek, ezan susmayacak…”

Bayrak elbette yere inmeyecek, ezan da doğal olarak susmayacak. Lakin, canımız çok sıkkın zira her gün fakirleşme ve yoksunlaşma derecemiz yükselmekte.

O ağır kabahati işledikten sonra kendini düze çıkarmak için milliyetçi/İslamcı slogana sığınarak kabahatini örtbas etmeye çalışanların telaffuzuna Nebati’nin de tutunmasının manası büyük.  Çok büyük hem de.

Türkiye iktisadını batağa sürükleyen bu modelle 6 ay üzere kısa bir müddette geldiğimiz evre,YEM’in yaratıcısı olmasa da en sadık uygulayıcıları ortasında en ön safta olan Nebati’yi şuurlu ya da bilinçsiz “bayrak-ezan” telaffuzundan medet umar hale getirmiş durumda.

SAYIN BAKAN NEDEN BU HALE DÜŞTÜ PEKALA?

Aklı ve vicdanı sağlam olan her ekonomistin uyardığı üzere YEM çalışmadı. AKP’nin iktidar bekası uğruna Hazine’ye,dolayısıyla her birimizin ödediği vergiler üzerinden ceplerimize aktarılan büyük risklerle dolu sistem son dönemece girdi.

Biraz geriye saralım. YEM neydi, destekleri nelerdi, emele ulaşmakta kullanılan araçlar neler oldu bu geçtiğimiz ibretlik 6 ay içinde?

Manşet TÜFE enflasyonu kadar çekirdek enflasyonun da yükselme sinyalleri verdiği Eylül 2021’de başlayan faiz indirimleri devreye sokulduktan bir müddet sonra YEM modeline geçtiğimizi öğrendik. Negatif gerçek faizin de YEM’in omurgası olduğu ilan edildi.  YEM’e nazaran, faiz indikçe Türk Lirası paha kaybedecek, TL bedel kaybettikçe dış pazarlarda Türkiye’de üretilen malların bedeli ucuzlayacak, ihracat artışı güçlenerek daim olacaktı. Bu süreçte pandemi sonrası olağanlaşma turizm dalında de 2019 üzeri döviz geliri yaratacaktı.

Sonuçta o denli çok döviz akacaktı ki ülkeye, Türkiye’de yıllardır ekonomik daralma periyotları hariç cari açık veren ödemeler istikrarında cari fazla kalıcı hale gelecekti. YEM sayesinde oluşacak cari fazla haybeye satılan 128 milyar doların gani gani yerine konmasını sağlayacak, merkez bankasının döviz rezervleri arttıkça TL paha kazanacaktı. Faiz indirerek TL’de oluşan bedel kaybı sonucu patlayan enflasyon bir vadede TL’deki kıymet artışı yoluyla telafi edilecek ve o hiç ulaşıldığını göremediğimiz %5 enflasyon bir anda karşımızda duruverecekti.

YEM modelinin en temel aracı faiz indirimleri oldu. İkinci değerli aracı olarak da döviz talebine karşı TL’nin baskılanması için merkez bankasının tekrar saklı döviz satışları ile piyasaya girmesiydi.

Akabinde Türk halkının olan biteni kavramasıyla dövize koşuşuşta vites büyütmesi sonucunda 20 Aralık’ta tepeye ulaşan TL’deki bedel kaybını izledik. İktidar ya faiz artırarak ya da sermaye denetimlerini devreye sokarak kanamayı durduracaktı ki, tarihin tozlu başarısızlık sayfalarından esinlenildiği biçimiyle Kur Muhafazalı Mevduat (KKM) üçüncü araç olarak devreye sokuldu.

KKM’nin istenen araçsal vazifesini görmesi, yani YEM’in en azından seçime kadar işleyebilmesi için en değerli gaye TL’nin pahasını istikrarlı tutmaktı. Bu gayeyle KKM’nin her gün albenisi artırılırken, TL’nin yerinde kalması için merkez bankasının bâtın döviz satışları devam ettirildi.

TL’nin er ya da geç beklenen paha kaybı,oluşturulan yapay duvarı zorlamaya başladıkça KKM’nin Hazine üzerine aktardığı tehlikeli riskler de gerçekleşmeye başladı. Bu hafta KKM’de vadesi dolan birinci mevduatlara Hazine 15-20 milyar TL civarında kaynak aktaracak. Vergi gelirleri içinden.

PEKALA TÜM BU GÜÇLÜ DEFANSA KARŞIN TL NEDEN PAHA KAYBETME SÜRECİNE GİRDİ?

Aylar evvel ekonomistlerin uyardığı gelişmeler hayat bulmaya başladı da ondan. Ve natürel öngörülemeyen ölçekte bir savaş Avrupa’nın kalbinde Rusya’nın Ukrayna işgali macerası ile patlak verdi.

YEM’in başarısızlığa mahkûm olduğu konusunda ihtarlar nelerdi dilerseniz hatırlayalım birlikte:

  1. 2021 başında %15 olan manşet TÜFE enflasyonu eylül ayında %19,6’daydı. Çekirdek B endeksi misal bir eğilimle %16’dan eylül prestijiyle %18,6‘yaçıkmıştı ki çekirdek enflasyonun yükselmesi manşet enflasyonun daha da yükseleceğinin habercisiydi.

Yeniden de faiz indirimlerine başlandı, derinleştirildi. 2021 başında 7,2 olan dolar/TL yaz boyunca 8,3 civarında sakin kalmasının akabinde patlayarak son çeyrekte 18,00’e vardı. YEM’in araçları ile 12,00 düzeyine geri bastırıldı. Bu süreçte yılın başında %15 olan TÜFE enflasyonu 2021 sonunda %36,1’e, çekirdek enflasyon %16‘dan %35‘e ve ÜFE enflasyonu ise %26‘dan %80’e fırladı.

  1. ABD iktisadı ve Euro Bölgesi’nden gelen ekonomik bilgiler pandeminin hafiflemesiyle muazzam bir ekonomik toparlanma ve tabi 2021 ile sonlu kalmayacağı aşikâr olan bir enflasyon artışı işe eşleşmekteydi.
  1. ABD merkez bankası Fed evvel mali genişlemeye kademeli olarak son vereceğini, akabinde 2022’de faiz artıracağını açıklarken, faiz artışlarının tesirini katlayacak biçimde pandemi periyodunda %100 artarak 9 trilyon dolara ulaşan bilançosunu da daraltacağını ima etmişti. Global para ve varlık piyasaları da fiyatlamalarını bu gerçeğe nazaran şekillendirmeye başlamıştı. Faiz indiren Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hariç birçok merkez bankası kendi para ünitesini korumak, enflasyonda sıçramayı bu sayede engellemek için faiz artırmaya girişmişti.
  1. Aşılarla pandemi yasaklarına büyük ölçüde gerek kalmazken, pandemi son bulmamış ve yeni varyantlar eşliğinde Çin sıfır olay siyasetini uygulamaya devam etmekteydi. Bununekonomik olarak yansıması da tedarik zincirlerindeyaşanan kopuklukların devam edeceğiydi. Pandemi sürecinde verilen nakit takviyelerle güçlenen ve ertelendiği ölçüde patlayarak piyasaya dönen talep karşısında arzın yetersizliği fiyatları yüksek tutmaya devam etmekteydi. Talep yüksek, tedarik sorunluve arz eksik olduğunda emtia fiyatlarının yüksek seyrinin devam edeceğini Nebati hariç Sağır Sultan bile duymuş, kavramıştı.
  1. TCMB’nin enflasyonla en temel çaba aracı siyaset faizini etkisizleştirmekle övünecek kadar şuursuz olan iktisat idaresi, toplamda 500 baz puan faiz indirmesine karşın, TL tahviller, kredi ve mevduat faizlerindeki artışı uzaktan seyretmeye devam etti.
  1. TL’de hedeflenen paha kaybı ile ortaya çıkan enflasyonun bir “köpükten ibaret olduğu” tezi merkez bankasının bâtın döviz satışlarının baskıladığı “Aralık 2021’e kıyasla güçlü” TL ortamında gözlerde ışıltıyla anlatılmaya devam edildi.
  1. Derken Rusya Ukrayna’yı işgal etti ve başta petrol olmak üzere emtia fiyatlarında oluşan ve gerçek risklere dayanan sıçrama Nebati ve tabi AKP iktidarı ismine YEM’in beklenenden erken çöküşünün başlangıcı oldu.

“Bayrak-Ezan” kelamlarıyla başarısızlığını art plana itme uğraşındaki Bakan Nebati tüm aklıselim ikazlara karşın sorumsuzca uygulanan YEM’nin elinde patlama anının yaklaşmakta olduğunu sezmiş görünüyor. Bakan’la bir arada bu tatlı hayale dalarak akıllara ziyan bir iktisat deneyini uygulamaya sokan iktidar da yakın vakitte gerçeklerle yüzleşmek zorunda kalacak.

Keza:

  1. Şubat 2022 prestijiyle %55 olan TÜFE enflasyonunun süratle mayıs ayına kadar %70-80 aralığına yükseldiğini izleyeceğiz. Ham petrol fiyatının varil başına 110 dolar civarında kalacağını varsayarsak, sene sonunda TÜFE enflasyonu için %50’nin altı gerçekçi değil. Israrla 2023 seçimine %8,5 TÜFE enflasyonu ile gideceğimizi anlatan Nebati şayet o periyoda kadar misyonda kalabilirse, 2023 seçimine yüksek bir çift hane ile gitmekte olduğumuz görecek. Şimdiden Yİ-ÜFE’nin %100 üzerinde çıkmış olması, Şubat 2022 çekirdek enflasyonun %47 olması bekleyen günlerin habercisi.
  1. TL’de kalmanın maliyeti giderek artarken döviz yine cazip hale gelmekte.Siyaset faizinin %14’te tutulduğu ve son PPK toplantısında dünya barışı tesis edildiğinde dezenflasyon sürecinin başlayacağı ilanı siyaset faizi ile piyasa faiz ortasındaki farkın, siyaset faiz ile enflasyon ortasındaki makasın güzelce açılacağının habercisi. Enflasyon yükselirken +14+%3 ve kur farkı alan KKM sahibi birikiminin %35-50 ortasında enflasyona ezildiğini fark etmekte.
  1. Dolar dünyada tüm para ünitelerine karşı 2022’de süratle güçlenecek.Fed devreye girdi, birinci faiz artışını yaptı, mayısta bilanço daralma programını açıklarken muhtemelen 50 baz puan faiz artıracak ve yaz başında maksat 1 trilyon dolar olmak üzere bilanço küçültmeye başlayacak. 96-98 ortasındaki Dolar Endeksi 105’e yol alırken, TL dahil tüm para üniteleri baskı altında kalıyor. Negatif gerçek faizin %70 enflasyon %14 siyaset faizi kıskacında daha derinleşeceği ortamda TL büyük darbe almaya aday.
  1. Cari açık 2021’in iki katının üzerine çıkacak. Savaşın yükselttiği petrol fiyatı ithalat faturasını Ocak-Şubat’ta izlenen %50 artışın üzerine taşıyacak. Geçen yıl %35 civarı artan ihracatta büyüme bu sene %12-15 aralığına gerileyecek. Savaşın turizm faturası 5-6 milyar dolar olacak. Özetle cari fazla hayaline dalan Nebati 35-40 milyar dolarlık bir cari açık faturası ile karşılaşacak.
  1. Merkez bankasının rezervleri toparlanamıyor. TCMB’ye KKM’nin şirketler tarafından giren yaklaşık 20 milyar doların ve ihracat girişlerinin %25’ini yatıran şirketlerin dövizlerini rezervlerde birebir artış olarak izleyemiyoruz. Bir yandan BOTAŞ’ın aylık 4-6 milyar dolar civarındaki güç faturası ödemeleri, bir yandan saklı döviz satışları devam etmekte. Sonuç, swap hariç net döviz rezervleri hala eksi 43 milyar dolarda. Şirketlerin vergi avantajı bitmesi ve tabi dış borç ödemeleriyle tekrar döviz almaya başlaması içine girdiğimiz yolu anlatmakta.
  2. Kamu bankaları çoktan döviz hesaplarına ödedikleri faizi %3 düzeyine çıkardı. Döviz problemi manasına gelen bu durumun kamu bankaları kaynaklı olması da sürpriz değil. Hazine’nin en son dış borçlanmada rekor %8,7 faiz ödemesi bir yandan 1990’lara döndüğümüzü anlatırken bir yandan da döviz bulmak için Hazine’nin yükseldiği faiz maliyetinin müthişliğini gösteriyor. Bu faiz ödendikten sonra Türk bankaları ve gerçek dal firmalarının en az %9’la döviz borçlanması kaçınılmaz hale gelmekte. Bu da özel bölümün borçlarını büsbütün döndürmek yerine kısmen ödeme yapmayı tercih edebileceği ve tabi döviz talebi yaratacağı manasına geliyor.

Özetle, dünyadaki ekonomik gelişmeleri kavrama kapasitesine sahip olmayan, hamasetle ekonomiyi şekillendirebileceğini sanan bir grupla devreye sokulan Yeni İktisat Modeli felaketle sonuçlanmak üzere.

Petrol fiyatındaki sıçrama ve TL’ye bağlı olarak denetimden çıkarak 3 haneye varması imkânsız olmayan enflasyon, yüksek cari açık ve KKM ödemeleri, vergi indirimleri ve AKP periyodunun şahikası artan faiz masraflarıyla büyüyen bütçe açığı Nebati’yi iktisat idaresindeki herkesten evvel bayrak-ezan muhafazasına sığındıran nedenler.

Enflasyonun daha da süratle yükseldiği güç bir ilkbahar bizi bekliyor. Ancak ondan çok daha sıkıntı bir kış da kaçınılmaz görünüyor.

PolitikYol