Kırmızı listedeki Akdeniz fokunun doğumu ilk kez görüntülendi

Tarım ve Orman Bakanlığı, DKMP Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan ‘Tür Muhafaza Hareket Planları’ ile jenerasyonu tehlike altında olan çeşitlerin korunmasına yönelik çalışmalar yapılıyor.

DKMP 4’üncü Bölge Müdürlüğü Muğla Vilayet Şube Müdürlüğü ve Sualtı Araştırmaları Derneği iş birliğinde yürütülen ‘Muğla Akdeniz Foku Çeşit Muhafaza Aksiyon Planı’ saha çalışmaları kapsamında, Dünya Doğayı Muhafaza Birliği tarafından yayımlanan kırmızı listede soyu kritik derecede tehdit altında olan Akdeniz foklarının yaşadığı alanlara kızılötesi ışık kaynaklı kameralar yerleştirildi.

Fokların ömür alanının korunması hedefleniyor

Doğum yapan Akdeniz foku görüntülendi

Muğla’da sürdürülen bu saha çalışmaları kapsamında bir Akdeniz fokunun doğum yapması kızılötesi ışık kaynaklı kamera ile birinci kere görüntülenerek kayıt altına alındı. Daha sonra tekrar kamera ile takibi yapılıp fotoğrafları çekilen fok ile yavrusunun sıhhat durumunun uygun olduğu belirlendi. Akdeniz fokunun doğumunun kamera ile tespit edilmesi, popülasyon müdafaa çalışmalarının sonuç verdiğini ortaya koydu. Türün kuşağının devamı bakımından bir Akdeniz foku yavrulamasının saha çalışmasında belirlenmiş olması, çalışmayı yürütenleri de sevindirdi. DKMP 4’üncü Bölge Müdürlüğü, Muğla Şube Müdürlüğü, Sualtı Araştırmaları Derneği ve paydaş kümelerle çeşit ve habitat araştırma çalışmaları, çeşide yönelik tehditlerin belirlenmesi, eğitim bilinçlendirme çalışmaları ile hasta, yaralı foklara acil müdahale ve veteriner hekimlik dayanağı üzere çalışmalar sürdürülüyor.

Türkiye’de 100 kadar Akdeniz foku var

Soyu kritik derecede tehdit altında olan Akdeniz foku, dünyada yalnızca Türkiye, Yunanistan, Fas, Mortanya ve Madera Adaları’nda yaşıyor. Dünya üzerindeki sayıları 700 olarak bilinen Akdeniz fokunun korunmasında Türkiye bu yüzden kıymetli bir ülke pozisyonunda. Türkiye’de yapılan çeşitli bilimsel çalışmalarda ferdî tanımlama yolu ile 31-44 ortasında Akdeniz foku tanımlanırken, kıyılarda 100 civarında fok yaşadığı varsayım ediliyor.

2005 yılına kadar poülasyonları arttı

1994 yılından bu yana Akdeniz foklarına ait çalışmalar yürüten Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Deniz Bilimleri Enstitüsü, Deniz Biyolojisi ve Balıkçılık Anabilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Cemal Gücü, 1994 yılında 10 fokun öldürüldüğünü hatırlatarak, “10 sayısı çok önemli bir sayı. Birinci araştırmalar bu bölgenin foklar için kıymetli olduğunu ortaya koydu. Tarım ve Orman Bakanlığı geniş bir alanı muhafaza altına aldı, böylelikle fokların besin kaynağı müdafaa altına alınmış oldu. Tıpkı yıllarda Kültür ve Turizm Bakanlığı fokların hayatı için kıymetli olan barınma, üreme alanlarını, mağaraları kapsayacak halde 75 kilometrelik alanı 1’inci derece doğal sit alanı ilan etti. Popülasyon, muhafaza tedbirlerine karşılık verdi, 2005 yılına kadar popülasyon süratli biçimde arttı” dedi.

“Mağaralar kaybolursa, yaşama bahtları kalmayacak”

Prof. Dr. Gücü, 2005 yılından sonra popülasyon ile ilgili aksilikler yaşanmaya başlandığını kaydederek, şöyle konuştu:

“Bu alanları göz bebeğimiz üzere muhafazamız gerekiyor; fakat maalesef bu türlü olmadı. 2005 yılından sonra birtakım olumsuz gelişmeler fokları önemli manada tehdit ediyor. Çimento fabrikasına hizmet eden bir deniz terminali yapılması sonucu çok değerli bir mağarayı kaybettik, o mağarada üreme durdu. Mağaralar foklar için çok kıymetli, yavrularını dünyaya getiriyorlar. Her mağarada yavru yapamıyorlar, mağaraların özel koşullarda olması gerekiyor. Üstünün kapalı, insan gözünden uzak ve içinde hava alması gerekiyor. Bu özelliklerde mağaralar çok az. Mersin kıyılarında 8 tane bu özelliğe sahip mağara var. Bunları kaybedince fokların üremesi mümkün olmuyor. Çok yakında Kızkalesi tarafında 8 bireyin birebir anda kullandığı mağaranın üzerinde otel yapılacağı bilgisini aldık. Şayet bu mağaralar kaybolursa fokların yaşama bahtı kalmayacak.”

“Fok mağalarına girilmemeli”

Prof. Dr. Gücü, mağaraların yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kaldığını vurgulayarak, “Bu mağaralar kaybolduğunda doğum güdüsü ile gelen anneler alelade bir yerde doğum yapacak. Kış başında ürüyorlar; uygun mağaraya yavru yapmayan anne, birinci büyük fırtınada yavrusunu kaybediyor. Şayet bu kaidelerde devam ederse 15-20 yıl içinde fok göremeyeceğimizi düşünüyoruz. Şu anda habitat kaybı inanılmaz boyutlara ulaştı. Bunar ekolojik olarak simge cinsler. Fok mağaralarına girilmemesi değerli. Maalesef dalış cinsleri düzenleniyor; özellikle de fok mağaralarına ‘burada fok var’ diye dalış düzenleniyor. İnsanlardan bu tip faaliyetlere katılmamalarını istiyoruz” tabirlerini kullandı.